Özet: AB Yapay Zeka Yasası’nda yeni takvim netleşti. Yüksek riskli sistem kuralları 2 Aralık 2027’ye, ürünlere gömülü sistemler 2 Ağustos 2028’e ertelendi. Ancak cinsel içerikli deepfake üreten sistemlere yönelik yeni yasak bir ay sonra, 2 Aralık 2026’da başlıyor.
Avrupa Birliği, yapay zeka kurallarını sadeleştiren AI Omnibus düzenlemesini 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe soktu. Avrupa Komisyonu’nun AI Omnibus duyurusuna göre paket, küçük şirketlere kolaylık ve daha uzun uyum süreleri getiriyor. Ancak bu erteleme, yasanın askıya alındığı anlamına gelmiyor.
Kısaca
- Yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin kurallar 2 Aralık 2027’den itibaren uygulanacak.
- Makine, oyuncak ve asansör gibi ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler için tarih 2 Ağustos 2028.
- Rıza dışı cinsel içerik ve çocuk istismarı materyali üreten sistemler 2 Aralık 2026’dan itibaren yasak.
- Komisyon’un AI Ofisi, genel amaçlı yapay zeka modelleri için yaptırım yetkisini 2 Ağustos 2026’da kullanmaya başladı.
- Şeffaflık kuralları da aynı tarihte devreye girdi: Sohbet botları yapay zeka olduklarını söylemek zorunda.
AI Omnibus neyi değiştirdi?
AI Omnibus, Komisyon’un 19 Kasım 2025’te sunduğu dijital omnibus paketinin bir parçası. Düzenleme, Yapay Zeka Yasası’nı yeniden yazmıyor. Bunun yerine bazı yükümlülüklerin takvimini ve kapsamını hedefli biçimde değiştiriyor.
Komisyon’a göre en önemli değişiklikler şunlar:
- KOBİ’lere tanınan bazı kolaylıklar, küçük orta ölçekli şirketlere (small mid-cap) de genişletildi.
- AB düzeyinde yeni bir düzenleyici deneme alanı (sandbox) kuruldu.
- Şirketlerin yapay zeka okuryazarlığı yükümlülüğü sadeleştirildi; Komisyon ve üye devletler daha fazla rol üstlendi.
- Muaf tutulan sistemlerin AB veri tabanına kaydı kolaylaştırıldı.
- Yanlılığı tespit etmek için özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesine izin verildi.
- AI Ofisi’nin, büyük çevrim içi platformlara gömülü sistemler üzerindeki denetim yetkisi genişletildi.
Yeni takvim: Hangi kural ne zaman geçerli?
Takvim artık birkaç aşamaya yayılıyor. Aşağıdaki tablo, Komisyon duyurularındaki tarihleri özetliyor.
| Tarih | Ne başlıyor? |
|---|---|
| 2 Ağustos 2026 | AI Ofisi ve ulusal otoritelerin yaptırım yetkisi; şeffaflık kuralları; yasaklı uygulamaların denetimi |
| 2 Aralık 2026 | Rıza dışı cinsel içerik ve çocuk istismarı materyali üreten sistemlere yeni yasak |
| 2 Aralık 2027 | Ek III kapsamındaki yüksek riskli sistem kuralları (ör. işe alım, kredi, eğitim) |
| 2 Ağustos 2028 | Ek I kapsamında ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler |
Yasanın asıl takviminde yüksek riskli sistem kuralları 2 Ağustos 2026’da başlayacaktı. Omnibus bu tarihi Ek III sistemleri için yaklaşık 16 ay öteledi. Erteleme tartışmasını Kasım 2025’teki haberimizde aktarmıştık.
2 Ağustos’tan beri neler uygulanıyor?
Komisyon’un 31 Temmuz tarihli basın açıklamasına göre AI Ofisi artık genel amaçlı model sağlayıcılarına kuralları uygulayabiliyor. Tüm model sağlayıcıları teknik belge hazırlamak ve telif politikası oluşturmak zorunda. Eğitim verilerinin yeterince ayrıntılı bir özetini de yayımlamaları gerekiyor.
Sistemik risk taşıyan en gelişmiş modeller için ek yükümlülükler var. Komisyon bu riskler arasında siber saldırı, kontrol kaybı ve zararlı manipülasyonu sayıyor. Mistral AI’ın siber saldırı riski taşıyan yeni modeli bu tartışmanın güncel bir örneği.
Şeffaflık tarafında sohbet botları kullanıcıya yapay zeka olduklarını söylemek zorunda. Deepfake içerikler etiketlenmeli, üretilen içerikler makine tarafından okunabilir işaret taşımalı. Komisyon’un açıklamasına göre şeffaflık uygulama kurallarını 180’den fazla kuruluş imzaladı.
AI Ofisi’ne 60 bağımsız uzmandan oluşan bir Bilimsel Panel destek veriyor. Oxford Üniversitesi’nden Prof. Alessandro Abate da baş bilimsel danışman olarak atandı. Şikayet ve ihbar araçları da kullanıma açıldı.
Yasaklı uygulamalarda cezalar en ağır seviyede. Yapay Zeka Yasası, bu ihlaller için 35 milyon euroya ya da küresel yıllık cironun yüzde 7’sine kadar para cezası öngörüyor.
Rakip yaklaşımlar: New York ve ABD
AB’nin yatay ve risk tabanlı modeli, ABD’deki eyalet bazlı yaklaşımla belirgin biçimde ayrışıyor. New York Valisi Kathy Hochul, 28 Ekim 2026’da çocukları yapay zeka sohbet botlarından korumaya yönelik S.9051B/A.10379C sayılı yasayı imzaladı.
New York yasası, reşit olmayanlara güvensiz sohbet botu özelliklerinin sunulmasını yasaklıyor. İnsan gibi davranan, duygusal bağımlılık yaratan ya da kendine zarar vermeyi teşvik eden botlar bu kapsamda. Şirketler birden fazla yöntemle yaş doğrulaması yapmak zorunda.
New York’ta ihlal başına 25.000 dolara kadar sivil para cezası öngörülüyor. AB ise cirodan pay alan cezalarla çok daha büyük şirketleri hedefliyor. Farkı özetlemek gerekirse AB tüm sektörleri kapsayan bir çerçeve kuruyor, New York ise belirli bir riske odaklanıyor.
İkinci karşılaştırma AB’nin kendi içinden geliyor. Üye ülkeler, kuralların uygulanması konusunda daha önce de anlaşmazlık yaşamıştı. Bu süreci AB ülkelerinin yapay zeka kuralları tartışmasında ele almıştık. Komisyon da etkili uygulamanın ulusal otoritelerin yeterli kaynağına bağlı olduğunu vurguluyor.
Türkiye’ye etkisi
Yapay Zeka Yasası, AB pazarına sistem sunan ya da çıktısı AB’de kullanılan sağlayıcıları da kapsıyor. Bu nedenle Avrupa’ya satış yapan Türk yapay zeka girişimleri doğrudan muhatap. Şirketin Türkiye’de kurulu olması onu kapsam dışına çıkarmıyor.
Ertelemeden en çok yararlanacak grup, işe alım, kredi skorlama ya da eğitim alanında çalışan Türk girişimleri. Bu şirketlerin uyum hazırlığı için Aralık 2027’ye kadar zamanı var. Ancak Avrupalı kurumsal müşteriler, tedarikçilerinden uyum belgelerini daha erken isteyebilir.
Görsel ya da ses üreten Türk uygulamaları için tarih çok daha yakın. Şeffaflık ve etiketleme kuralları zaten yürürlükte. 2 Aralık 2026’da başlayacak yeni yasak da içerik üreten modellerin güvenlik filtrelerini zorunlu hale getiriyor.
Girişimciler için ne anlama geliyor?
İlk adım, ürünün hangi risk sınıfına girdiğini belirlemek. Sohbet botu, içerik üretimi ve yüksek riskli kullanım alanları farklı yükümlülükler doğuruyor. Genel amaçlı bir model üzerine ürün geliştiren girişimler, model sağlayıcısından teknik belge talep edebilir.
İkinci adım, AB düzeyindeki yeni deneme alanını değerlendirmek. Bu yapı, sistemleri düzenleyici gözetim altında test etmek için daha fazla alan tanıyor. Küçük orta ölçekli şirketlere genişletilen kolaylıklar da büyüyen Türk ekipleri için önemli.
Sık sorulan sorular
AB Yapay Zeka Yasası ertelendi mi?
Yasanın tamamı ertelenmedi. Yalnızca yüksek riskli sistem kuralları 2 Aralık 2027’ye, ürünlere gömülü sistemler 2 Ağustos 2028’e kaydırıldı. Yaptırımlar ve şeffaflık kuralları 2 Ağustos 2026’dan beri uygulanıyor.
2 Aralık 2026’da ne değişiyor?
Rıza dışı cinsel içerik ve çocuk istismarı materyali üreten yapay zeka sistemleri yasaklanıyor. Bu yasak AI Omnibus ile eklendi.
Türk şirketleri bu yasaya uymak zorunda mı?
AB pazarına yapay zeka sistemi sunan ya da çıktısı AB’de kullanılan şirketler, nerede kurulu olursa olsun kapsama giriyor.
Yasaklı uygulamalar için ceza ne kadar?
Yasa, 35 milyon euroya ya da küresel yıllık cironun yüzde 7’sine kadar para cezası öngörüyor.
Kaynaklar
Avrupa Komisyonu, “AI Omnibus enters into force” duyurusu (27 Temmuz 2026). Avrupa Komisyonu basın açıklaması IP/26/1714 (31 Temmuz 2026). Yapay Zeka Yasası, Tüzük (AB) 2024/1689. New York Valiliği, S.9051B/A.10379C imza duyurusu (28 Ekim 2026).