Meta Platforms’un işten çıkarmalar için çalışanları seçmek amacıyla ayrımcı yapay zeka araçlarına başvurduğunu iddia eden yeni bir dava, işçilerin yeni teknolojiye karşı işverenlere dava açarken karşılaştıkları sorunları, özellikle de teknolojinin gerçekte nasıl kullanıldığını kanıtlamayı vurguluyor.
Bu dava, yapay zeka kullanımıyla ilgili yaygın olarak tahmin edilen iş davaları dalgasının neden henüz gelmediğini göstermeye yardımcı oluyor. Hukuk uzmanları, işçilerin genellikle yapay zeka sistemlerinin iş yerinde nasıl kullanıldığı konusunda çok az bilgiye sahip olduğunu ve birçoğunun da mahkemede dava açma haklarından vazgeçerek, bu tür iddiaların kamuoyunda test edilmesini engelleyebilecek tahkim adı verilen özel bir süreç aracılığıyla iş yeri anlaşmazlıklarını çözmeyi kabul ettiğini söylüyor.
Yapay zeka nedeniyle işten çıkarma kötü amaçla kullanılabiliyor
Dava açan 26 kişinin işten çıkarılmasını engellemeyi reddeden bir kararda, ABD Bölge Yargıcı William Orrick, yapay zekanın kendilerine karşı ayrımcılık yaptığını iddia eden davacılar için temel bir engeli “Olayın yaşandığı odalarda değillerdi” olarak belirledi. Bu, Meta çalışanları gibi, engelli oldukları veya tıbbi veya ailevi izin aldıkları için işten çıkarıldıklarını iddia eden işçilerin, mahkemede hızlı bir şekilde kazanmak için gerekli olan haksız fiil kanıtlarını toplayamadıkları anlamına geliyor.
Ayrıca başka bir engelle daha karşı karşıyalar: ABD’li işçilerin çoğunluğu gibi, davacılar da bir tahkim anlaşmasıyla bağlıdır; bu da toplu davada bir araya gelemedikleri, davalarını jüri önüne çıkaramadıkları veya açık mahkemede milyonlarca dolarlık bir tazminat için baskı yapamadıkları anlamına gelir. Şirketler genellikle mahkemeye göre daha hızlı ve daha ucuz bir alternatif olduğunu söyledikleri tahkimi tercih ederken, işçi savunucuları bunun genellikle işverenleri desteklediğini ve işçileri dava açmaktan caydırdığını söylüyor. Tahkim süreci ayrıca gizlidir, bu nedenle bireysel bir davada ortaya çıkarılan olumsuz kanıtların daha geniş bir şekilde açıklanmasını engelleyebilir.
Webber ve diğer davacı avukatları, bu engellerin, yapay zekanın rutin hale gelmesine rağmen işverenlerin yapay zeka kullanımını içeren yüksek profilli davaların azlığını ve hatta Meta’ya karşı sadece geçici bir çözüm arayan davanın bile alışılmadık olduğunu açıkladığını söyledi.
Şirketlerin iş yerinde yapay zeka araçlarını kullanmasıyla ilgili ortaya çıkan az sayıdaki davadan biri, popüler İK yönetim yazılımının ırk, yaş ve engellilik temelinde diğer şirketlerdeki iş başvurularını yasa dışı bir şekilde filtrelediği iddialarıyla karşı karşıya olan Workday’i içeriyor. Bu davada tahkim söz konusu değil çünkü Workday’in müşterilerinin iş başvuru sahipleriyle herhangi bir anlaşması yok.
