Özet: Suudi petrol şirketi Aramco, yapay zeka şirketi HUMAIN’in yüzde 49’unu devralma işlemini tamamladı. Aramco, 2026 içinde yaklaşık 2,6 milyar dolar nakit ve kendi yapay zeka varlıklarını şirkete aktaracak. Yüzde 51 pay Suudi varlık fonu PIF’te kalıyor.
Aramco ve Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu (PIF), HUMAIN işleminin kapandığını 1 Kasım 2026’da duyurdu. Aramco’nun ortak açıklamasına göre pay, Aramco’nun tamamına sahip olduğu bir bağlı şirket üzerinden alındı. Nakit katkı yaklaşık 9,9 milyar riyal, yani 2,6 milyar dolar.
Aramco HUMAIN anlaşmasında neler var?
Aramco, HUMAIN’e nakdin yanında yapay zeka, işlem gücü ve dijital varlıklarını da devrediyor. PIF de kendi yapay zeka portföyünü aynı çatı altında topluyor. Açıklamada devredilen varlıkların listesi ve değeri yer almıyor.
Arab News’in aktardığına göre işlem, Ekim 2025’te imzalanan bağlayıcı olmayan bir ön anlaşmanın kesinleşmiş hali. Yani taraflar yaklaşık bir yıl sonra işlemi tamamladı. 2,6 milyar dolarlık nakit katkı, TCMB’nin 30 Ekim 2026 kuruyla yaklaşık 129,4 milyar TL ediyor.
Aramco CEO’su Amin Nasser, şirketin 2023’ten bu yana 11,3 milyar dolarlık “teknoloji kaynaklı değer” elde ettiğini söyledi. Nasser, bunun önemli bir kısmının yapay zeka çözümlerinden geldiğini belirtti. Aramco, HUMAIN altyapısını petrol ve gaz operasyonlarında kullanmayı planlıyor.
HUMAIN ne yapıyor?
HUMAIN, Mayıs 2025’te PIF tarafından kuruldu. Şirket veri merkezleri, bulut altyapısı, yapay zeka modelleri ve sektörel çözümler olmak üzere dört alanda çalışıyor. Arapça büyük dil modeli (LLM) ALLaM da şirketin portföyünde.
Şirketin hedefi 2030’a kadar 3 gigawatt yapay zeka veri merkezi kapasitesi kurmak. HUMAIN, bu kapasiteyle dünyanın önde gelen yapay zeka ihracatçılarından biri olmayı amaçlıyor. Arab News’e göre Nebius da Neom’daki bir kampüste 50 megavata kadar kapasite için ön anlaşma imzaladı.
PIF Başkan Yardımcısı Yazeed Al-Humied, iki portföyü birleştirmenin yetenek ve fikri mülkiyet tarafında sinerji yaratacağını söyledi. Al-Humied’e göre işlem, özel sektörün yapay zekaya katılımını da genişletecek.
Sektör ve rakipler
Körfez’deki en yakın örnek Birleşik Arap Emirlikleri’nin G42 şirketi. Microsoft, Nisan 2024’te G42’ye 1,5 milyar dolarlık azınlık yatırımı yapmıştı. G42 o anlaşmada yapay zeka hizmetlerini Microsoft Azure üzerinde çalıştırmayı kabul etti.
İki model arasında belirgin bir fark var. G42 büyüme sermayesini ABD’li bir teknoloji devinden aldı. HUMAIN ise sermayeyi ülkenin kendi enerji devinden ve varlık fonundan sağlıyor.
BAE’nin diğer yapay zeka aracı MGX de veri merkezi ve çip zincirine yatırım yapıyor. Techinside, MGX’in veri merkezi işletmecisi DayOne ile görüşmelerini daha önce aktarmıştı. Körfez fonları, yapay zekayı petrol sonrası ekonominin ana direği olarak görüyor.
Egemen yapay zeka yarışı Körfez’le sınırlı değil. Kanada’da devletin de yatırımcı olduğu Cohere, Seri E turunda 7 milyar Kanada dolarına kadar finansman hedefliyor. Ülkeler, model ve veri merkezlerini kendi kontrollerinde tutmak istiyor.
Türkiye’ye etkisi
HUMAIN’e yapılan nakit katkı, Türkiye’nin yıllık girişim yatırımıyla kıyaslandığında dikkat çekici. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, 2026 girişim yatırımını 0,5 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Tek bir Suudi işlemi, bunun yaklaşık beş katı nakit içeriyor.
Bu ölçek farkı, Türk yapay zeka girişimleri için hem risk hem fırsat yaratıyor. Körfez’deki veri merkezleri, bölgede işlem gücü arayan girişimler için yeni bir tedarik seçeneği olabilir. Öte yandan nitelikli yapay zeka mühendisleri için bölgesel rekabet de sertleşebilir.
Yurt içinde ise KOBİ ve teknogirişimlere yönelik araçlar daha küçük ölçekte. KOSGEB’in Yapay Zeka Kredi Programı bu araçlardan biri. Türkiye’de devlet destekli büyük ölçekli bir yapay zeka altyapı şirketi şu an bulunmuyor.
Girişimciler için ne anlama geliyor?
Körfez’de yapay zeka altyapısına akan sermaye, uygulama katmanında çalışan girişimlere talep yaratabilir. HUMAIN gibi şirketler, kendi altyapılarının üzerinde çalışacak sektörel çözümlere ihtiyaç duyuyor. Enerji, sanayi ve kamu alanında ürün geliştiren Türk girişimleri bu talebi yakından izlemeli.
Arapça dil modeli ALLaM, bölge pazarına yönelik ürünlerde de önemli bir referans. Arapça içerik ve hizmet üreten girişimler, bu altyapıyla entegrasyon fırsatlarını değerlendirebilir. Ancak açıklamada girişimlere yönelik bir fon ya da program duyurulmadı.
Kaynaklar
Bu haberde Aramco ve PIF’in 1 Kasım 2026 tarihli ortak açıklamasını kullandık. G42 bilgileri Microsoft’un 16 Nisan 2024 tarihli duyurusundan, ek ayrıntılar Arab News’in 1 Kasım haberinden. Türkiye verileri 2027 Yıllık Programı’ndan alındı.
