Twitter gibi yüksek miktarda kullanıcı verisini ellerinde tutan şirketlerin şeffaflık raporu açıklamaları son zamanlarda gelenek halini aldı. Google, Facebook, Dropbox ve Slack gibi şirketler düzenli bir şekilde, hükümetler tarafından hangi kullanıcı verilerinin talep edildiğini, hangi ülkelerden edildiğini ve hangi tür talepler ile karşılaşıldığını belirtiyorlar. Bunların arasında kanuni yaptırım incelemeleri, yayın hakkı ihlalleri gibi önemli konular bulunabiliyor.
Ancak bir soru her zaman geçerliliğini koruyor: Normal kullanıcılar bu bilgi ile ne yapacak?
Şirketlerin bu bilgileri halka açması takdir edilesi bir hareket. Ancak bu şeffaflık raporları genellikle herhangi bir yerde kullanılamayacak kadar muğlak oluyor.
Örneğin, ABD hükümeti 2015 yılının son 6 ayında 30.041 Facebook kullanıcısının bilgilerini istemiş. Ancak hangi hükümet biriminin bu verileri istediği belli olmadığı gibi, bir kullanıcı kendi hesabının da bilgi istenilen kullanıcı kayıtları arasında olup olmadığını bilemiyor. Bu 30 bin küsur kullanıcının ABD’de mi oturdukları veya Facebook’a bağlandıkları, yoksa başka ülkelerin kullanıcıları mı oldukları bilinmiyor. Tek bilinebilecek nokta, Facebook’un 1,71 milyar kullanıcısı arasında yalnızca 30 bin kişinin bilgileri istenildiğine göre, rastgele bir kullanıcının bu listede yer alma ihtimali istatistiksel olarak çok düşük.
Şirketlerin açıkladıkları şeffaflık raporları, “Bir şey yok, siz işinize bakın” demekten öteye geçmiyor. Dolayısı ile bu şeffaflık raporları aslında pratik olarak şeffaf değil, yanına bile yaklaşamıyor. Şeffaftan ziyade, farklı renklere boyanmış buzlu cam gibi düşünebiliriz.
Twitter’ın
son yayınladığı şeffaflık raporu ise böyle değil. Twitter bu sefer kullanıcılara eskiye nazaran çok daha detaylı ve kullanılabilir veriler iletiyor. İlk defa raporda, hükümetlerin hangi birimlerinin ne gibi bilgiler istedikleri veya talepler ilettikleri görülebiliyor.
ABD Twitter’dan en çok veri isteyen hükümetlerin açık ara farkla başında geliyor. Taleplerin yüzde 44’ü ABD’den geliyor ve bu durum, Twitter’ın kullanıcılarını korumak için ne yaptığını veya ne yapmadığını ölçümlemek için iyi bir bencmark oluşturuyor.
ABD’nin taleplerinin yüzde 46’sı “mühürlü” geliyor, yani kullanıcı, bilgilerinin istenildiği hakkında bilgilendirilemiyor. Aksi halde Twitter ABD kanunlarına karşı gelmiş olur. Kullanıcıların yalnızca yüzde 7’si ABD hükümetinin kullanıcı verileri hakkında istekte bulunduğu hakkında bilgilendirilmiş.
Türkiye’den bazı rakamlar verelim. Rapor, 2016 yılının ilk yarısını kapsıyor ve önceki yarıyıllık dönemler ile karşılaştırma yapıyor. 2016 ilk yarısında Türkiye hükümeti ve ilgilli birimleri 443 ayrı hesap için 280 farklı bilgi talebi iletmiş. Bunların hiç birisi Twitter tarafından kabul edilmemiş. Daha önceki dönemlerde ise hedef gösterilen hesap rakamları 700’ler seviyesindeyken, bilgi talepleri de 400’ler seviyesinde, yani bir düşüş var.
Ancak yayından tweet kaldırma veya hesap silme taleplerinde ülkemizde artış var. Mahkeme kararı ile yayından kaldırma talebi 6 ay içerisinde 721. Önceki iki 6 aylık dönemde ise bu oran 400’ler seviyesindeydi. Yani ciddi bir artış var. Doğrudan hükümetten, polisten veya diğer devlet kurumlarından gelen talep miktarı ise 1781. Geçen yıl aynı dönemde bu rakam 310’du. Bu taleplerde belirtilen kullanıcı hesap sayısı son 6 ayda 14.953. Önceki dönem 8 bin civarı, geçen yıl aynı dönem ise 1900’dü. Yani çok ciddi bir artış var. Ancak bu hesapların 222’si hakkında işlem yapılmış ve istenilen verilerin yalnızca yüzde 23’ü sağlanmış.
Bu verileri ABD ile karşılaştırmak isterdik ancak Twitter raporunda artık ABD’nin taleplerini aşırı detaylı inceliyor. Ülke geneli hakkında doğrudan bir bilgiye ulaşmak için raporun çok iyi analiz edilmesi gerekiyor. ABD’nin yönetimsel organları, Türkiye ile bire bir örtüşmediği için böyle bir karşılaştırma da pek fazla anlam taşımıyor. Raporda ABD’nin hangi eyaletinin, hangi yönetimsel biriminin ne amaçla bilgi istediği, bu bilginin ne kadarının sağlandığı, kaç hesabın kapatılmak istendiği ve kaç kullanıcının bilgilendirildiği gibi detaylar yer alıyor. Örneğin ABD, son 6 ay toplamda 13.737 hesap hakkında bilgi veya işlem yapılmasını
istemiş. Ancak bunların önemli bir kısmı mahkemelerde jürilik celpleri gibi aslında kullanıcı verilerinin iletişim amaçlı kullanıldığı durumlar olduğu için işler karışıyor.
Twitter, doğal olarak ABD’li bir şirket olduğu için, ABD’nin yönetim ve hükümet yapılarına aşina. Hesap vermesi gereken yegane kanun da ABD kanunu olduğu için veri altyapısını buna göre iyileştirmiş ve sonuç olarak aşırı detaylı bir rapor sunabiliyor. Twitter’ın yeni rapor formatı en azından ABD’li kullanıcılar için çok daha aydınlatıcı, şeffaflığa çok daha yakın olsa da, bu sefer de ülke karşılaştırmalarında bu aşırı detaycılık yüzünden sorunlar çıkıyor. Ancak, her ülke (veya en azından kullanımın yoğun olduğu ülkeler) için de benzer detayda raporlar hazırlanırsa, o zaman anlamlı karşılaştırmalar yapmaya başlayabiliriz.
Allo’nun uygulama ayarlarından tüm bu özellikle aktif hale getirilebiliyor ancak Google’ın takındığı bu şüpheli durum sebebiyle bu ayarların gerçekten bir işe yarayıp yaramadıkları meçhul. Google yaptığı açıklamada, mahremiyet ayarlarının kapalı olarak gelmesinin sebebini, “yapay zekalı akıllı asistan özelliğini daha da geliştirmek” olarak açıklıyor.
Öğrenebilen yapay zekalı sistemler çok miktarda veri analizine ihtiyaç duyuyorlar ve ellerinin altında ne kadar çok veri varsa o kadar hızlı ve doğru öğreniyorlar. Google, kullanıcıların mesajlarını şifrelemeden sunucularında kalıcı olarak tutarak, yapay zekalı asistanın öğrenme sürecini hızlandırmak ve iyileştirmek istemiş. Ancak arkadaşlar ile kahve içmeye gidilecek yerin hava durumunu öğrenmek için bütün kullanıcı mahremiyetinden vazgeçmek pek akıl karı değil.
Mesajlar ve içerikleri şifrelenmediği için, aynı zamanda devlet ve istihbarat birimlerine de açık hale geliyor. NSA çalışanı olduğu için bu işlerdeki tecrübesi tartışılmaz olan Snowden, tam da bu noktaya parmak basıyor. Snowden’e göre kullanıcıların yazacaklarını önceden tahmin eden, öğrenen bir yapay zekalı sistem ile Google’ın kişisel veri toplayabilmesi de mümkün. Bu verilerin ise başka şirketlere ve devlet kurumlarına satılmamasının veya verilmemesinin ise hiçbir garantisi yok. Edward Snowden’e göre Allo’nun bu kötü huylarından kurtulmanın yegane çözümü ise uygulamayı hemen silip bir daha kullanmamak. 
Banka ile ilgisi olmayan kişi ve şirketlere bu ilgiyi aşılamanın en iyi yolunun mobil tabanlı finansal teknolojiler olduğu belirtiliyor. 2014 yılında yüzde 80 olarak ölçümlenen gelişmekte olan ekonomilerdeki mobil cihaz penetrasyonunun 2020 yılında yüzde 90’a çıkması bekleniyor. Gelişmekte olan piyasalarda geleneksel finansal hizmetlere erişimin oranı, gelir artışı ile doğru orantılı. Ancak mobil tabanlı finansal hizmetler yüzde 80 – 90 oranında daha ucuza verilebiliyor ve daha düşük geliri olan kişi ve şirketlerce kullanılabiliyor.
McKinsey’nin raporunda ayrıca odak coğrafyadaki 880 milyon kadın nüfusun, mobil fintech ile ilk defa finansal hizmetler ile tanışacağı da vurgulanıyor. Sadece bu bile başlı başına 2,1 trilyon dolarlık bir hacim yaratabilir. 
